Gegoten Lood #1

 A project by Ingrid Rollema in ‘De Besturing’, The Hague / October 2010

On April 5th, 2010, The Hague-based, visual artist Ingrid Rollema saw a short item on the Dutch national television news that prompted her into action. The news item showed recently released footage of a horrific event that had taken place in Bagdad in July 2007. Through the lens of a camera that was placed near the gun of an American attack helicopter, the television viewers were made witness to the brutal shooting of a little group of people walking down a street. The attack killed twelve innocent civilians, including two employees of Reuters news agency. The shooting was followed by a shameless conversation between the pilot and co-pilot of the Apache helicopter, with one of the pilots saying: “Look at those dead bastards”, and the other replying: “Nice”.

The inconceivably barbarous reality that invaded her living room through the television screen shocked Ingrid Rollema so deeply that she felt compelled to respond as an artist. She rented a huge project space in the artists’ initiative and studio complex ‘De Besturing’ in The Hague. For this monumental space she designed an extraordinary theatrical setting, consisting of three adjoining sets and a grandstand facing them. Side wings with black elements, all identical in shape and reminiscent of the building components of the ‘Israeli Wall’, flank and connect the three sets.

The project’s title ‘Cast Lead’ is derived from the subject matter of the set on the left. Its backdrop is a blown-up photograph of a bombed factory in the North of Gaza during Operation Cast Lead, the Israeli attack (December 2nd, 2008 – January 18th, 2009) that cost the lives of 1417 Palestinians and 13 Israelis. In front of the large photographic image, hanging from the ceiling, are 1417 ‘chimères’ (ghostly apparitions) made of clay in the colours of the Palestinian landscape.
The centre set’s backdrop is a blown-up photograph of a shattered holiday resort in the North of Gaza. The resort was shot to ruins before it could ever be opened for business. From the bottom of the photograph, snow-white ‘stairs of fame’ protrude onto the stage.

The ‘video game-like’ liquidation of twelve people in Bagdad by soldiers in an American Apache helicopter is represented in the set on the right, where a massively blown-up still from the footage that was made public by WikiLeaks in 2010 forms the backdrop.

For her project ‘Cast Lead’, Ingrid Rollema has chosen to employ the visual metaphor of the theatre. Once upon a time, the theatre was a place where reality was presented in a different light. It helped us to understand reality better, to interpret truth and to closely examine the events that take place around us and look at them in a wider perspective. These days, reality itself seems to have become theatre.

What influence does this drastic inversion have on our functioning as individuals and to that of the masses? What ‘role’ does each of us play while confronted with the daily portion of global war violence that is served up by the visual media? What effect does this estranging tilting of reality have on the development and functioning of our conscience? How do we evaluate the information about conflict areas we get from television, newspapers, the internet etc.? This endless stream of information (images and words) that may or may not have been manipulated, is capable of bringing about a collective memory of events.

So how do we deal with this? We may think many things can be judged intuitively, but are we able to turn these intuitive judgements into well-founded knowledge and a clear conscience?

‘Cast Lead’ is intended to be an autonomous work of art. However, it can only be completed in the presence of ‘actors’ reacting to the confrontational scenery surrounding them on stage. An integral part of the artistic concept is inviting speakers who will express their thoughts and feelings on the above mentioned problem definitions before an audience in this theatrical setting, while at the same time allowing the audience/visitors to feel they are part of the ‘set’ too.

In close collaboration with Özkan Gölpinar, Felix Villanueva, Sonja Zimmerman and Tom Dommisse, Ingrid Rollema had put together a two-week evening programme during which guest speakers explained - live on stage - their involvement with and expertise on themes that are handed to them in the theatrical setting. Each evening, two or three speakers were invited onstage. Afterwards there was ample opportunity for an exchange of ideas with the audience.

Gegoten Lood #2

Gegoten Lood #2 was een gezamenlijk project van Ingrid Rollema (beeldend kunstenaar), Stef van Bellingen (curator) en Erwin Jans (dramaturg). Het project is in samenwerking met De Markten en het Vlaams-Nederlands Huis deBuren tot stand gekomen. Het project bewoog zich op het snijpunt van beeldende kunst, installatie, performance, discussie en engagement. Het bracht beeldende kunstenaars, filosofen, theatermakers, politici, activisten samen in een bewuste poging om van een artistieke ruimte ook een openbare ruimte te maken, om van het autonome kunstwerk tegelijk ook een publieke ruimte te maken en een plek van maatschappelijk debat.

En debat is er nodig! De wereld verandert in een razendsnel tempo. Sociale revoluties en economische crises kruisen elkaar. Communicatie en informatie groeien exponentieel. De organisatoren geloven in het kunstwerk als een denk- en ontmoetingsruimte waar gediscussieerd kan worden over de gang van zaken in de wereld. Een kunstwerk creëert zijn eigen autonoom perspectief, maar nodigt ook uit om er andere, ook niet-artistieke perspectieven mee te confronteren. De fysieke ruimte van Gegoten Lood, de tentoonstellingsruimte van de Markten, wordt zo het kruispunt van veelzijdige vormen van maatschappelijk en artistiek engagement.

Voorgeschiedenis (2010)

Vertrekpunt van het project is Gegoten Lood/ Cast Lead, een installatie die Ingrid Rollema in oktober 2010 in De Besturing, een loods in Den Haag maakte. Moreel verontwaardigd door de Wiki-leaks beelden die Amerikaanse soldaten tonen die vanuit een helikopter een groep Irakese burgers neerschieten en met in de herinnering de Operation Cast Lead, de militaire operatie van Israël in de Gazastrook eind 2008 begin 2009, besloot Ingrid Rollema een theatrale setting te bouwen die tegelijk een autonoom kunstwerk was als een discussieruimte.In haar werk stelde Ingrid Rollema zich de vraag wat de drastische kanteling van ons realiteitsbegrip door de nieuwe ITC (informatie- en communicatietechnologie) betekent voor de ontwikkeling, structurering en functionering van ons geweten? Ze speelde vragen naar de problematische verhouding tussen informatie en beeldvorming, en tussen zintuiglijke ervaring en morele respons.Overdag kon de bezoeker rondlopen in het kunstwerk dat het midden hield tussen een kritische reflectie op media en oorlog, en een rouwmonument voor de slachtoffers van de Gaza-oorlog. ‘Avonds werd de tentoonstellingsruimte een discussieruimte. Ingrid Rollema nodigde kunstenaars, schrijvers, filosofen, politici en activisten uit om met elkaar en met het publiek in gesprek te gaan. Het kunstwerk zelf werd een openbare ruimte.

Voor Gegoten Lood #2 vroeg Ingrid Rollema aan curator Stef van Bellingen en dramaturg Erwin Jans om samen met haar de thema’s verder uit te diepen en tot een nieuw concept te komen.

Snijpunt van disciplines

Gegoten Lood #2 is een project op het snijpunt van beeldende kunst, performance, activisme en filosofische reflectie. Het is een evenement dat beeldende kunstenaars, theatermakers, activisten, denkers en publiek samenbrengt rond een aantal eigentijdse epistemologische, ethische en esthetische vragen. Welk is het statuut van wat ons als werkelijkheid wordt gepresenteerd? Op welke waarden beroepen we ons voor ons handelen? En welke plek nemen de kunsten en het kritische denken in die discussie in? Van centraal belang is de idee dat het kunstwerk zelf een openbare ruimte, een ruimte van ontmoeting en discussie kan creëren.Gegoten Lood #2 bestond uit vier grote onderdelen:

1. een tentoonstelling met werk van verschillende beeldende kunstenaars die van 9 tot 29 november plaats vindt in de Markten in Brussel


2. een gesloten Twitter account van 5 activisten/ kunstenaars die gedurende de looptijd van het project met elkaar van gedachten wisselen vanuit de betrokken gebieden.
3. een lezingenreeks in De Markten in samenwerking met het Vlaams-Nederlands Huis deBuren.


4. een samenwerking met studenten uit Nederland en België.


5. een publicatie

Een virtuele wereld

Uitgangspunt is het besef van een verschuivend werkelijkheidsbegrip en de diepgaande effecten daarvan op het morele bewustzijn. Film, televisie, video, computer, internet, smartphones, facebook, twitter,… hebben een nieuwe werkelijkheidsbeleving gecreëerd, met veel nieuwe mogelijkheden maar ook met zeer problematische aspecten. Beeldvorming en (zelf)enscenering zijn twee van de basismodi geworden van ons bestaan. De socioloog Manuel Castells beschrijft de werking van de nieuwe communicatiesystemen als een proces waarin de vertrouwde coördinaten van tijd en ruimte – de fundamentele dimensies van het menselijk bestaan – ontbonden worden in een virtuele ruimte waarin tijden en locaties van hun substantie worden ontdaan. Ze worden ontvreemd en gedelocaliseerd, vervangen door een ‘space of flows’ en ‘a timeless time’.Dit zijn de materiële fundamenten van een nieuwe cultuur die de diversiteit van historisch overgeleverde systemen van representatie omvat en transcendeert: “the culture of real virtuality where ‘make belief’ is belief in the making.

post-/neo-

Het kader van het project is het geheel van parameters die de werkelijkheid maken tot hoe ze op dit ogenblik geconcipieerd wordt: geglobaliseerd; spectaculair - in alle betekenissen van het woord; beheerst door tegelijk inclusieve en exclusieve dynamieken; gevormd door tegengestelde krachten van ontgrenzing en begrenzing; aangesloten op informatienetwerken maar niet langer transparant; afkerig van geweld en gewelddadiger dan ooit; ogenschijnlijk open en democratisch en tegelijk op de rand van een permanente uitzonderingstoestand; verloren tussen post- (post-historisch, post-politiek, post-modern, post-seculier,…) en neo- (neo-imperialistisch, neo-koloniaal, neo-liberaal,…).

Ageren en activisme

Een cruciale vraag is hoe de kunstenaar en de burger een rol van betekenis kunnen spelen in deze constellatie van factoren die iedere zinvolle actie onmogelijk lijkt te maken. Peter Sloterdijk noemt de globalisering niet toevallig ‘een dadenschemering’: we lopen achter de feiten aan en zijn niet langer instaat tot betekenisvol (in de zin van wereldcreërend) handelen, alle neo-liberale peptalk ten spijt! Welke is de speelruimte die de kunstenaar en de verantwoorde burger nog resten? Welke is zijn actieradius? Heeft hij zich volledig buiten spel laten zetten? Of kan hij nieuwe strategieën ontwikkelen om een actor in zijn eigen leven en voor een betere en rechtvaardigere toekomst te zijn?

De kunst als openbare ruimte

Opzet van het project is om van de artistieke ruimte van Gegoten Lood – een hybride van theatrale en plastische elementen – een ‘openbare ruimte’ te maken: een ruimte van ontmoeting en convivialiteit, maar ook van conflict en discussie. Het is tegelijk een mogelijkheidsruimte. Zich kritisch verhouden tot de wereld betekent dat men verbeeldingsruimte moet laten om ook andere mogelijkheden te zien. Men kan zich echter afvragen of de huidige snelheid waarin wij leven nog wel op dergelijke manier kritiek toelaat als in het verleden. Hetgeen wordt gezegd en getoond wordt al ingehaald op het ogenblik dat het de wereld in wordt gestuurd. De vraag rijst dan of ‘kritisch’ nog wel de juiste aanduiding is. Misschien moeten we het ‘kritische’ vervangen door het ‘hyperkritische’ of het ‘hypokritische’ (Henk Oosterling). Hypokritisch is niet hypocriet, maar wil zeggen dat men zich op een bepaald moment bewust is van de zogenaamd kritische houding die men in een gegeven context het best kan aannemen. Er zijn geen algemene waarheden meer waarop we terug kunnen vallen. In die zin kan ‘kritisch’ niet meer ingezet worden. Dat wil niet zeggen dat we niet langer de verantwoordelijkheid hebben om een reflectieve houding aan te nemen, maar er zit een speelruimte tussen ‘reflecteren’ en ‘kritiek uiten’. Gegoten Lood wil ook en vooral die speelruimte zijn.